Nối tiếp thực trạng cắt giảm nhân sự tại nhiều doanh nghiệp lớn trong năm 2025 mà chúng tôi đã đề cập, một câu hỏi quan trọng khác được đặt ra: đâu là những nhóm công việc cụ thể đang chịu tác động trực tiếp nhất từ sự phát triển của AI và tự động hóa?
“Có nguy cơ” nghĩa là gì?
Trước khi đi vào danh sách cụ thể, cần làm rõ một khái niệm hay bị hiểu nhầm: một công việc được xem là “có nguy cơ” khi AI có thể thực hiện phần lớn nhiệm vụ của công việc đó hiệu quả hơn, chính xác hơn hoặc tiết kiệm chi phí hơn con người thực hiện.
Tuy nhiên, “có nguy cơ” không đồng nghĩa với bị thay thế hoàn toàn. Trong nhiều trường hợp, nó dẫn đến sự thay đổi trong vai trò công việc hoặc sự suy giảm nhu cầu lao động ở lĩnh vực đó, chứ không nhất thiết là biến mất hoàn toàn.
Danh sách 10 nhóm công việc chịu rủi ro cao nhất
Theo phân tích được chuyên gia AI Kieran Gilmurray tổng hợp, dựa trên dữ liệu từ nhiều tổ chức nghiên cứu quốc tế:
- Nhập liệu và xử lý dữ liệu — theo McKinsey Global Institute, 69% nhiệm vụ xử lý dữ liệu có thể được tự động hóa bằng công nghệ hiện tại.
- Chăm sóc khách hàng — Gartner dự đoán đến năm 2025, 95% tương tác dịch vụ khách hàng sẽ được xử lý bởi AI.
- Sản xuất và lắp ráp — Oxford Economics ước tính đến năm 2030, khoảng 20 triệu việc làm sản xuất toàn cầu có thể bị robot thay thế.
- Vận tải và hậu cần — American Center for Mobility ước tính phương tiện tự hành có thể thay thế tới 294.000 việc làm lái xe tải đường dài tại Mỹ.
- Nhân viên bán hàng — theo British Retail Consortium, 12% việc làm bán lẻ tại Anh đã biến mất kể từ 2008, một phần do tự động hóa.
- Phân tích nghiên cứu thị trường — AI có thể xử lý khối lượng dữ liệu lớn nhanh chóng, dù việc xây dựng chiến lược vẫn cần sự nhạy bén của con người.
- Biên tập viên và dịch giả — xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) đã tự động hóa được việc hiệu đính và dịch thuật cơ bản, nhưng nội dung đòi hỏi sắc thái tinh tế vẫn cần chuyên môn con người.
- Kỹ thuật viên chẩn đoán hình ảnh y tế — nghiên cứu trên The Lancet Digital Health cho thấy AI có thể phát hiện bệnh qua hình ảnh y tế với độ chính xác tương đương chuyên gia con người.
- Phân tích tài chính — Financial Stability Board (Anh) cho biết 28% việc làm ngành ngân hàng tại Anh có nguy cơ cao bị tự động hóa.
- Kế toán và ghi sổ — theo UK Office for National Statistics, khoảng 25,4% công việc kế toán viên có chứng chỉ có nguy cơ cao bị tự động hóa.
Điểm đáng lưu ý: rủi ro không chia đều
Nhìn vào danh sách trên, có thể thấy điểm cần lưu ý là tác động của AI không diễn ra đồng đều giữa các nhóm nghề nghiệp. Những công việc có tỷ trọng lớn các nhiệm vụ lặp lại, được chuẩn hóa hoặc chủ yếu dựa trên xử lý dữ liệu sẽ chịu tác động rõ nét hơn từ tự động hóa. Thực tế này cũng phần nào phản ánh xu hướng tái cơ cấu nhân sự tại một số lĩnh vực ở Việt Nam như ngân hàng, bưu chính và bán lẻ trong năm 2025.
Ngược lại, các công việc đòi hỏi tư duy phân tích, sáng tạo, ra quyết định và tương tác phức tạp với con người vẫn có lợi thế khó thay thế. Vì vậy, việc thuộc nhóm nghề có nguy cơ tự động hóa cao không đồng nghĩa với nguy cơ mất việc, mà là tín hiệu cho thấy người lao động và doanh nghiệp cần chủ động nâng cấp kỹ năng, tái thiết kế công việc và thích ứng với mô hình hợp tác giữa con người và AI. .
Vấn đề đặt ra
Không phải cứ làm việc trong các nhóm ngành nêu trên là chắc chắn bị AI thay thế — mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào quy mô doanh nghiệp, tốc độ ứng dụng công nghệ và khả năng thích ứng của từng người lao động. Tuy vậy, xu hướng chung là khó đảo ngược, và việc chuẩn bị sớm cho sự dịch chuyển này có thể là yếu tố quyết định giữa việc bị động thích nghi và chủ động dẫn dắt sự thay đổi trong công việc của mình.